Tự gây thương tích ở trẻ vị thành niên: xu hướng gia tăng đáng báo động

Tự gây thương tích ở trẻ vị thành niên: xu hướng gia tăng đáng báo động

Thời gian gần đây, tại Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Quảng Ninh, các bác sĩ vừa tiếp nhận nhiều trường hợp bệnh nhi được gia đình đưa đến khám sức khỏe tâm thần. Trong đó có cháu T.L.Đ, 12 tuổi, trong tình trạng xuất hiện nhiều vết thương ở vùng cẳng tay và bàn tay. Điều khiến các bác sĩ và cả gia đình không khỏi trăn trở là trên tay cháu đan xen cả những vết sẹo cũ và những đường rạch mới. Những hình ảnh này cho thấy hành vi tự gây tổn thương đã lặp lại nhiều lần, kéo dài trong âm thầm, vượt khỏi sự quan sát, nhận biết của gia đình. 

Những vết cắt ấy không chỉ là thương tổn trên cơ thể, mà là “tín hiệu kêu cứu” của một bạn trẻ đang chịu áp lực tâm lý vượt quá khả năng chịu đựng. Đây là hồi chuông cảnh báo về thực trạng sức khỏe tâm thần của trẻ vị thành niên – nhóm tuổi vốn dễ tổn thương nhưng thường ít được quan tâm, chú ý đúng mức.

Theo thông tin của gia đình, khoảng gần một tháng trở lại đây, cháu L.Đ. xuất hiện nhiều thay đổi: mệt mỏi, buồn chán, học lực giảm và liên tục có suy nghĩ tiêu cực, kèm theo mất ngủ, hay thức giấc trong đêm. Cháu thu mình hơn, ít chia sẻ, ngại nói chuyện với mọi người và bắt đầu tìm đến hành vi tự rạch tay bằng dao lam như một cách “giải tỏa”. Chỉ đến khi mẹ phát hiện ra thì cháu mới được đưa tới gặp các bác sĩ chuyên khoa tâm thần để được thăm khám. Điều đáng lo ngại là L.Đ. thừa nhận cảm thấy dễ chịu, thoải mái hơn sau mỗi lần tự gây tổn thương – một dấu hiệu điển hình của rối loạn trầm cảm ở lứa tuổi vị thành niên, kèm hành vi tự gây thương tích. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành trầm cảm nặng, có ý tưởng hành vi tự sát.

          Những năm gần đây, các cơ sở chuyên khoa trong cả nước ghi nhận tỷ lệ trẻ vị thành niên có hành vi tự hủy hoại bản thân tăng nhanh, chiếm khoảng 15–20%. Áp lực học tập và thành tích, thiếu gắn kết, thiếu chia sẻ trong gia đình, những biến đổi tâm sinh lý, sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều, những ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường mạng xã hội là những yếu tố tác động mạnh mẽ.

          Trường hợp bệnh nhi L.Đ. phản ánh rõ thực trạng này. Những vết sẹo cũ và thương tích mới đan xen cho thấy trẻ đã trải qua thời gian dài chịu đựng mà người lớn không nhận ra.

Th.S BS Vũ Minh Hạnh – Giám đốc Bệnh viện khám và tư vấn điều trị cho bệnh nhân

Trao đổi về trường hợp của cháu L.Đ, Ths.Bs Vũ Minh Hạnh nhận định:“Khi các em chọn cách tự làm đau, tự gây thương tích để ‘giải tỏa’, đây không chỉ là hành vi bộc phát mà là dấu hiệu nghiêm trọng của sức khỏe tâm thần. Hành vi cố ý gây tổn thương cơ thể không nhằm mục đích kết thúc sự sống mà để xoa dịu những cảm xúc dồn nén như căng thẳng, trống rỗng, bế tắc. Không ít gia đình nhầm tưởng hành vi tự rạch tay là đua đòi hay muốn gây sự chú ý. Trên thực tế, phần lớn các em làm điều đó trong cô độc, âm thầm, và hoàn toàn không mong ai biết, thường được che dấu bằng cách mặc quần áo dài. Đây là nhóm bệnh nhân cần được tiếp cận sớm nhất, bởi khi hành vi lặp lại nhiều lần, hệ thần kinh trở nên ‘quen’ với cách giải tỏa này, khiến trẻ rất khó tự dừng lại.”

Các bác sĩ chuyên khoa cho biết, rối loạn trầm cảm ở trẻ vị thành niên với những biểu hiện như:

• Buồn chán, bi quan, thu mình, ngại tiếp xúc với mọi người

• Dễ cáu gắt, dễ khóc

• Mất ngủ, hay thức giấc sớm, ăn uống không ngon miệng, sụt cân 

• Giảm tập trung chú ý, trí nhớ kém, học tập giảm sút 

• Suy nghĩ tiêu cực, tự trách, cảm giác vô dụng

• Hành vi tự gây thương tích như rạch tay, đập đầu, cấu véo

• Nguy cơ xuất hiện ý tưởng, hành vi tự sát nếu không can thiệp sớm

          Sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình – nhà trường – cơ sở y tế là chìa khóa quan trọng để phát hiện sớm và bảo vệ trẻ vị thành niên. Cha mẹ nên làm bạn với con, dành thời gian để gần gũi, lắng nghe và thấu hiểu con cái hơn. Việc đồng hành cùng con trong giai đoạn phát triển không chỉ giúp giảm bớt áp lực mà còn xây dựng mối quan hệ gia đình bền chặt, tạo cho trẻ cảm giác an toàn và được yêu thương. Nhà trường cần xây dựng một môi trường học tập tích cực, nơi học sinh không bị áp lực thành tích đè nặng. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục kỹ năng sống và sức khỏe tâm thần để giúp các em có thể đối mặt, giải quyết với khó khăn một cách lành mạnh, phù hợp nhất. Khi trẻ có biểu hiện buồn chán kéo dài, thay đổi hành vi, mất ngủ, thu mình, học tập giảm sút hoặc xuất hiện dấu hiệu tự làm đau bản thân, gia đình cần đưa trẻ đến khám tại cơ sở chuyên khoa tâm thần để được đánh giá và điều trị đúng phác đồ.

          Những vết rạch tay chưa kịp lành trên tay bệnh nhi L.Đ. là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ: sức khỏe tâm thần của trẻ không thể xem nhẹ, và mọi sự chậm trễ đều có thể phải trả giá bằng những tổn thương sâu sắc – cả về thể chất lẫn tâm thần.