SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO HỌC SINH – SINH VIÊN: LÀM SAO ĐỂ VƯỢT QUA ÁP LỰC HỌC TẬP?

Khái niệm sức khỏe tâm thần

          Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sức khỏe tâm thần không chỉ đơn thuần là tình trạng không mắc bệnh lý tâm thần, mà còn là khả năng mỗi cá nhân nhận thức được tiềm năng của bản thân, ứng phó hiệu quả với căng thẳng trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả, đồng thời có thể đóng góp tích cực cho cộng đồng.

         Đối với lứa tuổi học sinh – sinh viên, đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng để hình thành nhân cách, tri thức và định hướng nghề nghiệp. Vì vậy, sức khỏe tâm thần tốt không chỉ giúp các em học tập hiệu quả mà còn quyết định sự phát triển toàn diện về trí tuệ, cảm xúc và xã hội.

Hình ảnh: Bác sĩ Vũ Thị Minh Hằng – Khoa Điều trị Tổng hợp khám cho bệnh nhân lứa tuổi học sinh đang điều trị tại khoa 

Áp lực học tập – vấn đề chung của thế hệ trẻ

Ngày nay, học sinh – sinh viên phải đối diện với hàng loạt áp lực: từ điểm số, kỳ thi cho đến sự kỳ vọng từ gia đình và thầy cô. Bên cạnh đó, mạng xã hội khiến nhiều em thường xuyên so sánh bản thân với bạn bè cùng trang lứa, làm gia tăng cảm giác căng thẳng. Nếu những áp lực này kéo dài mà không được giải tỏa, các em rất dễ rơi vào tình trạng lo âu, mất ngủ, giảm động lực và thậm chí là trầm cảm.

Nguyên nhân dẫn tới tình trạng này đến từ nhiều phía. Trong học tập, khối lượng kiến thức lớn cùng áp lực cạnh tranh tạo nên gánh nặng thường trực. Trong gia đình, sự kỳ vọng quá cao, những so sánh không phù hợp và thiếu sự lắng nghe cũng khiến các em thêm căng thẳng. Về mặt xã hội, tác động của mạng xã hội, những bất ổn về tài chính và định hướng nghề nghiệp chưa rõ ràng càng làm trầm trọng vấn đề. Bên cạnh đó, chính bản thân học sinh – sinh viên đôi khi còn thiếu kỹ năng quản lý thời gian, kiểm soát cảm xúc và sự tự tin cần thiết để vượt qua thử thách.

Tại Việt Nam, khảo sát trên 5.300 học sinh THPT ở 5 tỉnh thành cho thấy 34,4% có biểu hiện lo âu cao và 20,8% có dấu hiệu trầm cảm (Nguyễn Thị Minh và cs., 2022). Theo Bộ Y tế & UNICEF (2021) có 31% trẻ vị thành niên 10–19 tuổi từng trải qua ít nhất một vấn đề sức khỏe tâm thần. Nghiên cứu tại Hà Nội (2020) cho thấy 25,7% học sinh THPT có rối loạn giấc ngủ, trong đó 40% kèm lo âu hoặc trầm cảm. Nghiên cứu của WHO (2021) cho thấy 14% thanh thiếu niên từ 10–19 tuổi mắc các rối loạn tâm thần, trong đó trầm cảm, lo âu và rối loạn giấc ngủ phổ biến nhất.

Nhận diện sớm để can thiệp kịp thời

Những dấu hiệu của khó khăn tâm lý có thể biểu hiện trên nhiều phương diện. Về cảm xúc, các em thường xuyên lo âu, buồn bã, dễ cáu gắt và mất hứng thú với những hoạt động thường ngày. Về học tập, kết quả sa sút rõ rệt, khả năng tập trung giảm. Trong hành vi xã hội, có em thu mình, né tránh giao tiếp, có em lại bộc phát những phản ứng tiêu cực. Cùng với đó là các vấn đề thể chất như rối loạn giấc ngủ, thay đổi thói quen ăn uống, mệt mỏi kéo dài.

Việc nhận diện sớm và can thiệp kịp thời sẽ ngăn ngừa diễn biến nặng nề, giảm nguy cơ tự tử – nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ 2 ở lứa tuổi 15–24 trên toàn cầu (WHO, 2022).

Tại Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe Tâm thần, bác sĩ không chỉ là người 

thầy thuốc mà còn là người hướng dẫn, sẻ chia đồng hành với người bệnh

Giải pháp cân bằng và chăm sóc tinh thần

Để vượt qua áp lực học tập, học sinh – sinh viên cần biết quản lý thời gian một cách khoa học (xây dựng kế hoạch học tập), đặt mục tiêu phù hợp với bản thân và áp dụng những phương pháp học tập hiệu quả. Việc duy trì rèn luyện thể chất hàng ngày (ít nhất 30 phút/ngày, 5 ngày/tuần), kết hợp chế độ ăn uống hợp lý (tránh cà phê và các chất kích thích khác) và ngủ đủ giấc (7-9giờ/ngày) là những yếu tố không thể thiếu. Bên cạnh đó, các biện pháp thư giãn sẽ giúp giảm căng thẳng (thiền, yoga, âm nhạc trị liệu, hít thở sâu, xem phim, đọc sách,…)

Kết nối xã hội cũng đóng vai trò quan trọng, giúp các em có được chỗ dựa tinh thần từ bạn bè, thầy cô và gia đình. Khi cảm thấy áp lực vượt ngoài khả năng kiểm soát, việc tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần, chuyên gia tâm lý hoặc dịch vụ tham vấn học đường là lựa chọn cần thiết.

Với gia đình, sự lắng nghe, chia sẻ và khích lệ chính là chìa khóa, thay vì đặt nặng thành tích. Cha mẹ cần đồng hành trong việc định hướng nghề nghiệp, giảm bớt những kỳ vọng không thực tế. Về phía nhà trường, việc phát triển dịch vụ tham vấn tâm lý học đường, tích hợp giáo dục kỹ năng sống và xây dựng môi trường học tập thân thiện sẽ giúp học sinh – sinh viên có thêm điều kiện để phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.

Trò chuyện, hỗ trợ bệnh nhân từ những điều nhỏ nhất

Lời khuyên từ Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần Quảng Ninh

Áp lực học tập là điều khó tránh khỏi, nhưng nếu không được quản lý đúng cách, nó có thể trở thành gánh nặng nặng nề đối với sức khỏe tinh thần. Bác sĩ Vũ Thị Minh Hằng – Khoa Điều trị Tổng hợp, Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần Quảng Ninh khuyến nghị: học sinh – sinh viên hãy biết lắng nghe cơ thể và cảm xúc của mình, không coi nhẹ các dấu hiệu bất thường. Cha mẹ và thầy cô cần đồng hành, hỗ trợ và tránh áp đặt kỳ vọng quá mức. Khi có những biểu hiện như lo âu, mất ngủ kéo dài, buồn chán, thu mình hoặc xuất hiện hành vi bất thường, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần Quảng Ninh là địa chỉ tin cậy, sẵn sàng đồng hành cùng học sinh – sinh viên và gia đình trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe tinh thần, giúp thế hệ trẻ học tập hiệu quả, nuôi dưỡng ước mơ và vững bước trong tương lai.