Những yếu tố nguy cơ và dấu hiệu tự sát ở trẻ em và người cao tuổi

Cứ mỗi 40 giây, trên thế giới lại có một người tự sát; mỗi năm có khoảng 10 - 20 triệu vụ tự sát, trong đó có khoảng một triệu người chết do tự sát (theo Tổ chức Y tế Thế giới - WHO). Ở Việt Nam có khoảng 36.000 - 40.000 người tự sát mỗi năm, với 5.000 người chết vì tự sát do bệnh lý trầm cảm.

Tự sát là nguyên nhân đứng thứ 13 gây ra tử vong và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở thanh thiếu niên và người trưởng thành dưới 35 tuổi. Nhiều thống kê cho thấy, nam giới có tỷ lệ tự sát thành công cao hơn so với nữ giới, trong khi đó toan tự sát thường ở nữ giới nhiều hơn. 

1. Một số khái niệm về tự sát:

- Ý tưởng tự sát: Người bệnh có ý nghĩ muốn chết, nhưng chưa hành động.

- Toan tự sát (tự sát không hoàn thành): Người bệnh đã có những hành vi khác nhau, với ý muốn một cách có ý thức và có suy nghĩ để tự làm chết mình, nhưng không đạt được kết quả như họ mong muốn. 

- Tự sát (tự sát hoàn thành): Là hành vi tự đem lại cái chết cho bản thân mình.

2. Các cấp độ rủi ro:

- Mức thấp: có ý nghĩ tự sát, không có kế hoạch tự sát, nói rằng sẽ không tự sát.

- Mức độ trung bình: nghĩ đến việc tự sát, có kế hoạch tự tử nhưng không rõ ràng và không gây chết người.

- Mức độ cao: nghĩ đến việc tự sát có kế hoạch chi tiết và rất có thể gây chết người.

- Mức độ nghiêm trọng: nghĩ đến việc tự sát, có kế hoạch chi tiết và rất có thể gây chết người, nói rằng mình sẽ tự sát.

3. Tự sát ở thanh thiếu niên

Tự sát ở trẻ vị thành niên là một vấn đề nghiêm trọng đang ngày càng nhiều. Các thanh thiếu niên phải đối mặt với nhiều áp lực để thành công và hoà nhập gây cho họ căng thẳng và đầy sóng gió về mặt cảm xúc. Họ có thể vật lộn với những vấn đề về tự trọng, tự nghi ngờ bản thân, hay cảm thấy mình bị xa lánh. Đối với một số em, điều này dẫn đến việc tự tử. Trầm cảm cũng là một yếu tố rủi ro lớn dẫn đến tự sát ở thanh thiếu niên.

Những yếu tố rủi ro khác dẫn đến tự sát ở thanh thiếu niên bao gồm:

- Bị lạm dụng khi còn nhỏ

- Xảy ra một số biến cố gần đây

- Thiếu một mạng lưới hỗ trợ

- Tiếp xúc với thông tin về những vụ tự sát học đường khác

- Có sẵn các phương tiện để tự sát: thuốc trừ sâu, dao kéo, …

- Môi trường xã hội hoặc học đường đầy thù địch

Những dấu hiệu cảnh báo tự sát ở thanh thiếu niên

- Thay đổi thói quen ăn uống, ngủ nghỉ

- Rút lui khỏi bạn bè, gia đình, và những hoạt động thường ngày

- Hành vi bạo lực hoặc chống đối, bỏ nhà ra đi

- Sử dụng ma tuý, rượu bia

- Lơ là vẻ ngoài của mình một cách lạ thường

- Chán nản triền miên, khó tập trung, học lực giảm sút

- Than thở thường xuyên về những triệu chứng thể chất, thường có liên quan đến xúc cảm, như đau bụng, đau đầu, mệt mỏi, v..v…

- Không chấp nhận lời khen hay quà thưởng

4. Tự sát ở người cao tuổi

Tỉ lệ tự sát cao nhất nằm trong nhóm tuổi từ 65 trở lên.

Những yếu tố nguy cơ dẫn đến tự sát ở người cao tuổi bao gồm:

- Trầm cảm

- Những thay đổi lớn trong cuộc đời, như việc nghỉ hưu

- Mất đi sự tự lập

- Mất đi mục đích sống

- Mới mất đi một người thân thiết

- Bệnh tật, khuyết tật hay đau đớn thể xác

- Sự cô lập và cô đơn 

Những dấu hiệu cảnh báo tự sát ở người cao tuổi

- Đọc tư liệu về cái chết hoặc tự vẫn

- Rối loạn giấc ngủ

- Tăng cường sử dụng rượu bia hoặc thuốc đã được chỉ định

- Thất bại trong việc tự chăm sóc bản thân hoặc làm theo chỉ dẫn y tế

- Dự trữ thuốc men

- Rút lui khỏi xã hội hoặc nói lời tạm biệt một cách kĩ lưỡng

- Vội vàng hoàn thành hoặc xem lại di chúc