MA TÚY TỔNG HỢP VÀ MỐI ĐE DỌA ĐỐI VỚI SỨC KHỎE TÂM THẦN GIỚI TRẺ

MA TÚY TỔNG HỢP VÀ MỐI ĐE DỌA ĐỐI VỚI SỨC KHỎE TÂM THẦN GIỚI TRẺ

Những năm gần đây, Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Quảng Ninh ghi nhận ngày càng nhiều trường hợp thanh thiếu niên và người trẻ tuổi nhập viện trong tình trạng rối loạn tâm thần liên quan đến sử dụng ma túy tổng hợp. Điều đáng lo ngại là phần lớn người sử dụng ban đầu không ý thức được mức độ nguy hiểm của các chất này, thậm chí nhiều người chỉ coi đó là một cách để tìm cảm giác mới lạ hoặc giải tỏa căng thẳng trong cuộc sống.

Đằng sau những cái tên quen thuộc như “ma túy đá”, “thuốc lắc”, “kẹo”, “cỏ Mỹ” là những chất có khả năng tác động mạnh mẽ lên hệ thần kinh trung ương, gây tổn thương não bộ và để lại những hậu quả lâu dài đối với sức khỏe tâm thần.

Khi não bộ bị đầu độc

Các chất ma túy tổng hợp như methamphetamine (ma túy đá), MDMA (thuốc lắc) hay các loại cannabinoid tổng hợp trong “cỏ Mỹ” đều có cơ chế tác động trực tiếp lên não bộ. Chúng kích thích giải phóng ồ ạt các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và serotonin, tạo ra cảm giác hưng phấn, tỉnh táo, tràn đầy năng lượng hoặc khoái cảm mạnh hơn bình thường.

Chính cảm giác “phê” tức thời này khiến nhiều người lầm tưởng rằng ma túy tổng hợp chỉ mang lại cảm giác vui vẻ và không gây hại nghiêm trọng. Thực tế hoàn toàn ngược lại.

Sau giai đoạn hưng phấn ngắn ngủi, não bộ nhanh chóng rơi vào trạng thái suy kiệt. Người sử dụng thường xuất hiện cảm giác trống rỗng, mệt mỏi, lo âu, mất ngủ và suy giảm cảm xúc. Khi việc sử dụng lặp đi lặp lại, các tế bào thần kinh dần bị tổn thương, làm thay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ.

Theo các bác sĩ tại Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Quảng Ninh, không ít trường hợp nhập viện trong tình trạng loạn thần cấp tính sau thời gian ngắn sử dụng ma túy đá. Nhiều bệnh nhân xuất hiện các biểu hiện hoang tưởng, ảo giác và rối loạn hành vi tương tự như bệnh tâm thần phân liệt dù trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Từ ảo giác đến loạn thần mạn tính

Một trong những hậu quả nguy hiểm nhất của ma túy tổng hợp là khả năng gây rối loạn tâm thần.

Người sử dụng có thể nhìn thấy hoặc nghe thấy những điều không tồn tại, luôn có cảm giác bị theo dõi, bị đe dọa hoặc bị người khác hãm hại. Nhiều trường hợp trở nên kích động, hung hăng, mất kiểm soát cảm xúc và hành vi.

Trong các cơn loạn thần do ma túy, người bệnh gần như không còn khả năng nhận thức đúng thực tế. Đây là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ việc đáng tiếc khi người sử dụng gây nguy hiểm cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Đáng chú ý, những tổn thương này không phải lúc nào cũng mất đi sau khi ngừng sử dụng chất. Nhiều bệnh nhân sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm cai nghiện vẫn còn tồn tại các triệu chứng hoang tưởng, ảo giác hoặc rối loạn cảm xúc kéo dài.

Song song với đó là hàng loạt vấn đề về sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu, mất ngủ mạn tính, giảm khả năng học tập và lao động. Một số trường hợp xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự sát do không thể kiểm soát được các rối loạn tâm lý kéo dài.

Các chuyên gia nhận định, ma túy tổng hợp không chỉ làm tổn thương não bộ mà còn từng bước làm thay đổi nhân cách của người sử dụng. Khi lý trí bị chi phối bởi ảo giác và hoang tưởng, người bệnh dần mất khả năng phân biệt đúng – sai, thật – giả và không còn làm chủ được hành vi của mình.

Điều trị là cuộc chiến lâu dài

Việc điều trị nghiện ma túy tổng hợp kèm theo các rối loạn tâm thần là quá trình phức tạp và kéo dài.

Người bệnh thường cần được phối hợp nhiều phương pháp như điều trị bằng thuốc chống loạn thần, thuốc chống trầm cảm, liệu pháp tâm lý và phục hồi chức năng tâm thần. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp người bệnh duy trì điều trị và hạn chế nguy cơ tái nghiện.

Mặc dù y học hiện nay đã có nhiều tiến bộ trong điều trị các rối loạn liên quan đến sử dụng chất, nhưng việc phục hồi hoàn toàn những tổn thương não bộ do ma túy tổng hợp gây ra vẫn là thách thức lớn. Chính vì vậy, phòng ngừa luôn được xem là giải pháp hiệu quả nhất.

Phòng ngừa – lá chắn bảo vệ thế hệ trẻ

Các chuyên gia cho rằng, cuộc chiến với ma túy tổng hợp không thể chỉ dựa vào ngành y tế hay lực lượng chức năng mà cần có sự tham gia của toàn xã hội.

Đối với gia đình, việc quan tâm và theo dõi những thay đổi bất thường của con em có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những biểu hiện như mất ngủ kéo dài, cáu gắt, chi tiêu bất thường, sa sút học tập hoặc thường xuyên giao du với các nhóm bạn lạ có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm cần được chú ý. Khi có nghi ngờ, gia đình nên chủ động tìm kiếm sự tư vấn từ các cơ sở chuyên khoa.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng từ chối trước những lời rủ rê sử dụng chất gây nghiện, đồng thời thường xuyên tổ chức các hoạt động truyền thông và ngoại khóa về phòng, chống ma túy.

Cộng đồng cũng cần xây dựng môi trường sống an toàn, thân thiện và không kỳ thị người từng nghiện chất. Sự cảm thông, hỗ trợ và tạo cơ hội tái hòa nhập sẽ giúp người bệnh có thêm động lực phục hồi và tránh nguy cơ tái nghiện.

Bên cạnh đó, công tác kiểm soát nguồn cung, đấu tranh với tội phạm ma túy cần tiếp tục được thực hiện quyết liệt. Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, năm 2024, lượng methamphetamine bị thu giữ tại khu vực Đông Nam Á lên tới 236 tấn, phản ánh sự gia tăng đáng báo động của thị trường ma túy tổng hợp trong khu vực.

Hãy nói không với ma túy

Ma túy tổng hợp không phải là cuộc chơi vô hại. Đằng sau những phút giây hưng phấn nhất thời là nguy cơ đánh mất sức khỏe, tương lai và hạnh phúc của chính bản thân người sử dụng.

Mỗi thanh thiếu niên cần trang bị cho mình kiến thức đúng đắn để nhận diện và tránh xa các loại ma túy dưới mọi hình thức. Mỗi gia đình cần trở thành điểm tựa vững chắc cho con em. Và mỗi cộng đồng cần chung tay xây dựng môi trường sống lành mạnh, an toàn.

Chỉ khi tất cả cùng hành động, chúng ta mới có thể tạo nên một “lá chắn” vững chắc bảo vệ sức khỏe tâm thần và tương lai của thế hệ trẻ.

Nơi hỗ trợ điều trị và tư vấn

Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Quảng Ninh là cơ sở chuyên khoa tâm thần của tỉnh, có đầy đủ năng lực khám, chẩn đoán, điều trị và phục hồi chức năng cho người bệnh rối loạn tâm thần do sử dụng chất gây nghiện.

Tại Khoa Rối loạn tâm thần do sử dụng chất gây nghiện, người bệnh được điều trị cắt cơn, điều trị hậu cai và phục hồi chức năng bằng các phương pháp chuyên sâu. Bên cạnh điều trị bằng thuốc, bệnh viện còn triển khai tư vấn tâm lý, trị liệu nhóm, hỗ trợ gia đình và các chương trình phục hồi chức năng nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, hạn chế tái nghiện và giúp người bệnh tái hòa nhập cộng đồng.