Bệnh viện Sức khỏe Tâm Thần Quảng Ninh

https://benhvientamthanquangninh.vn

Lâm sàng và điều trị Rối loạn dạng cơ thể

 nhãm c¸c rèi lo¹n  c¸c triÖu chøng  thÓ (®au, n«n, chãng mÆt..) kh«ng gi¶i thÝch ®­îc tho¶ ®¸ng lµ do 1 bÖnh néi khoa, ngo¹i khoa nµo...

- C¸c triÖu chøng nµy nÆng ®Õn møc lµm cho bÖnh nh©n rÊt ®au khæ, gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng vµ ho¹t ®éng  héi.

- YÕu  t©m  ®ãng vai trß quan träng trong ph¸t sinh, tiÕn triÓn, møc ®é trÇm träng   kÐo dµi cña c¸c triÖu chøng.

 

          ChÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ
           c¸c Rèi lo¹n D¹ng c¬ thÓ

1. C¸c rèi lo¹n d¹ng c¬ thÓ :

  Rèi lo¹n c¬ thÓ ho¸ F45.0
  Rèi lo¹n d¹ng c¬ thÓ kh«ng biÖt ®Þnh   (F45).                                                                                                   
  Rèi lo¹n nghi bÖnh (F45.2).  
  Rèi lo¹n thÇn kinh trÞ d¹ng c¬ thÓ (F45.3).
  §au dai d¼ng (F45.4 ). 
- Ph©n lo¹i theo DSM - 4 : C¸c rèi lo¹n d¹ng c¬ thÓ bao gåm 5 lo¹i :

. Rèi lo¹n c¬ thÓ ho¸. 

. Rèi lo¹n ph©n ly (chuyÓn di).

. Rèi lo¹n nghi bÖnh .

. Rèi lo¹n biÕn d¹ng c¬ thÓ.

. Rèi lo¹n ®au .

2. Ph©n lo¹i theo DSM - 4 : C¸c rèi lo¹n d¹ng c¬ thÓ bao gåm 5 lo¹i :

. Rèi lo¹n c¬ thÓ ho¸. 

. Rèi lo¹n ph©n ly (chuyÓn di).

. Rèi lo¹n nghi bÖnh .

. Rèi lo¹n biÕn d¹ng c¬ thÓ.

. Rèi lo¹n ®au .

Rèi lo¹n d¹ng c¬ thÓ (RLDCT)


- Lµ nhãm c¸c rèi lo¹n c¸c triÖu chøngthÓ (®au, n«n, chãng mÆt..) kh«ng gi¶i thÝch ®ư­îc tho¶ ®¸ng lµ do 1 bÖnh néi khoa, ngo¹i khoa nµo...

- C¸c triÖu chøng nµy nÆng ®Õn møc lµm cho bÖnh nh©n rÊt ®au khæ, gi¶m khn¨ng lao ®éng vµ ho¹t ®énghéi.

- YÕu t©m ®ãng vai trß quan träng trong ph¸t sinh, tiÕn triÓn, møc ®é trÇm träng kÐo dµi cña c¸c triÖu chøng.

 

Mét sè rèi lo¹n d¹ng c¬ thÓ  th­Ưêng gÆp


A.      Rèi lo¹n c¬ thÓ ho¸

- §ư­îc chÈn ®o¸n thêi Hy L¹p ®¹i (Hysteria); thÕ 18;

- DÞch : 0,5% d©n , 2% quÇn thÓgiíi (v× Nam/ n÷ lµ 1/5); 5 - 10% bÖnh nh©n ë c¸c phßng kh¸m ®a khoa.

- BÖnh  liªn quan víi stress, bÖnh nh©n liªn tôc ®i kh¸mch÷a bÖnh ë rÊt nhiÒu n¬i.

- BÖnh b¾t ®Çu tr­íc tuæi 30, tiÕn triÓn m·n tÝnh, triÖu chøng ®a d¹ng, thuéc nhiÒu thèng, c¬ quan.

- 2/3 c¸c bÖnh nh©n rèi lo¹n t©m thÇn  kÌm theo (trÇm c¶m, lo ©u lan to¶, lo¹n thÇn)...

- CÇn ph©n biÖt víi c¸c bÖnh néi khoa c¸c triÖu chøng kh«ng ®Æc hiÖu ë løa tuæi nµy : x¬ r¶i r¸c, luput ban ®á thèng, AIDS, thiÓu n¨ng tuyÕn gi¸p, cËn gi¸p, nhiÔm trïng m·n tÝnh...

 * Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n rèi lo¹n c¬ thÓ ho¸ (DSM-4).

A. nhiÒu triÖu chøngthÓ, b¾t ®Çu tr­íc tuæi 30, kÐo dµi nhiÒu n¨m, lu«n t×m kiÕm ®iÒu trÞ, ¶nh hư­ëng rÖt ®Õn lµm viÖc vµ ho¹t ®énghéi.

B. Ph¶i c¸c triÖu chøng sau (xuÊt hiÖn ë mét thêi ®iÓm nµo ®ã cña bÖnh).

1) 4 triÖu chøng ®au ë 4 trÝ hay ho¹t ®éng kh¸c nhauÇu, bông, l­ưng, khíp, ngùc... khi kinh, giao hîp, ®i tiÓu).

2) 2 triÖu chøngdµy - ruét (buån n«n, ®Çy bông, n«n, tiªu ch¶y).

3) 1 triÖu chøng ho¹t ®éng t×nh dôc, sinh s¶n (l·nh ®¹m, cư­êng dư­¬ng, xuÊt tinh, kinh nguyÖt kh«ng ®Òu hay kÐo dµi, n«n nhiÒu khi thai…).

4) Mét triÖu chøng gic¸c triÖu chøng thÇn kinh :

  + C¸c triÖu chøng "chuyÓn di: rèi lo¹n phèi hîp ®éng t¸c, th¨ng b»ng, liÖt khu tró, khã nuèt, nuèt nghÑn, mÊt tiÕng, tiÓu, c¸c ¶o gi¸c, mÊt c¶m gi¸c hay ®au, nh×n ®«i , , ®iÕc, co giËt

  + C¸c triÖu chøng  ph©n ly : quªn, lªn ®ång, mÊt ý thøc.

Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n rèi lo¹n c¬ thÓ ho¸ 

C – 1 trong 2 biÓu hiÖn sau :

1) Khi lµm xÐt nghiÖm, c¸c triÖu chøng trªn kh«ng c¾t nghÜa ®­îc tho¶ ®¸ng lµ do c¸c bÖnh néi khoa, thÇn kinh hoÆc hËu qutrùc tiÕp  cña r­îu, ma tuý, c¸c thuèc kh¸c..

2) NÕu bÖnh néi khoa thÇn kinh nµo ®ã liªn quan th× c¸c triÖu chøng trªnqu¸ møc so víi ®¸nh gi¸ l©m sµngxÐt nghiÖm.

D – C¸c triÖu chøng nµy kh«ng ph¶i do bÖnh nh©n ý hay gi (ph©n biÖt víi bÖnh factitious vµ malingering ).

b. Rèi lo¹n chuyÓn di
 
- ThuËt ngữ do Sigmund Freud nªu ra- gåm tÊtc¸c triÖu chøng cña rèi lo¹n c¬ thÓ ho¸.
- 1980 (DSM-3, DSM-4): ChØ gåm c¸c triÖu chøng thÇn kinh.
- DÞch : m¾c trong ®êi 1/3 d©n , m¾c hµng n¨m 22/100.000.
     5 – 15% bÖnh nh©n ®Õn phßng kh¸m ®a khoa
  25-30% bÖnh nh©n ë c¸c Qu©n y viÖn
  N÷/nam lµ 2/1; 5/1
- Khëi ph¸t ë thanh thiÕu niªnngư­êi trÎ, vai trß cña Stress.
- Thư­êng c¸c RL t©m thÇn kh¸c kÌm theo: trÇm c¶m, lo ©u...

- 20-25% bÖnh nh©n RL chuyÓn ®i trong thùc ®· ®ư­îc chÈn ®o¸nc¸c bÖnh TK- NK:
+ Viªm n·o, xuÊt huyÕt n·o, GuillainBarre; CreutzfeldtJakob
+ Như­îc c¬, viªm ®a c¬, bÖnh c¬ m¾c ph¶i.
+ C¸c triÖu chøng thÇn kinh sím cña AIDS.

C¸c biÓu hiÖn l©m sµng th­ưêng gÆp:
+ C¶m gi¸c, gi¸c quan:
  MÊt c¶m gi¸c, c¶m... kh«ng phï hîp ®Æc ®iÓm gi¶i phÉu.
  §iÕc, , thu hÑp thÞ trư­êng .
+VËn ®éng:
- C¸c ®éng t¸c d¸ng ®iÖu bÊt th­êng như­ run tay, móa giËt, móa vên, tic. Chøng mÊt ®øng, mÊt ®i (AstasiaAbasia).
- C¸c rèi lo¹n vËn ®éng như­ liÖt ë 1, 2, 4 chi.
+ Co giËt : Gic¬n co giËt ®éng kinh.
TiÕn triÓn
+ 75% bÖnh nh©n c¸c triÖu chøng tån t¹i vµi ngµy ®Õn mét th¸ng.
+ 25% BÖnh nh©n thÓ t¸i ph¸t khi Stress.

Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n rèi lo¹n chuyªn di ( DSM-4)
A- Ýt nhÊt 1 triÖu chøng vËn ®éng , c¶m gi¸c ®éng gîi ý mét bÖnh thÇn kinh.
B- Stress liªn quan ®Õn khëi ph¸t tiÕn triÓn... Cư­êng ®é triÖu chøng.
C- c¸c triÖu chøng kh«ng ph¶i lµ do bÖnh nh©n gi, ý g©y ra.
D- C¸c xÐt nghiÖm ... kh«ng c¾t nghÜa tho¶ ®¸ng ®­ưîc lµ do mét bÖnh thÇn kinh g©y ra hay lµ hËu qutrùc tiÕp cña r­ưîu, ma tuý...
E- C¸c triÖu chøng ph¶i rÖt trªn l©m sµng, lµm gi¶m khn¨ng lao ®éng vµ ho¹t ®énghéi cña bÖnh nh©n.
F- Kh«ng triÖu chøng ®au, RL t×nh dôc, kh«ng xuÊt hiÖn trong tiÕn tr×nh cña RL c¬ thÓ ho¸, kh«ng xÕp vµo RL thÇn kinh kh¸c

C. C¸c rèi lo¹n ®au

DÞch :

§au lµ triÖu chøng th­êng gÆp nhÊt trong thùc hµnh y häc.
N÷ > nam (2/1) vµ gÆp nhiÒu nhÊt ë ®é tuæi 40-50.

C¸c rèi lo¹n t©m thÇn liªn quan:

TrÇm c¶m ®iÓn h×nh ë 25-50%bÖnh nh©n RL ®au.
Lo¹n khÝ s¾c ®iÓn h×nh: ë 60% BÖnh nh©n RL ®au.
TrÇm c¶m Èn thÓ biÕn thÓ lµ ®au m·n tÝnh .
L¹m dông chÊt: (Rư­îu, thuèc b×nh th¶n, ma tuý...) kh¸ phæ biÕn ë c¸c bÖnh nh©n RL ®au (do bÖnh nh©n ®iÒu trÞ).

C¸c ®Æc ®iÓm cña ®au t©m sinh:

Kh«ng thay ®æi cư­êng ®é, kh«ng nh¹y c¶m víi c¸c t×nh huèng, c¶m xóc hoÆc thuèc gi¶m ®au.

-  B¾t ®Çu ®ét ngét, t¨ng lªn nhanh trong vµi tuÇn, vµi th¸ng råi tiÕn triÓn thµnh m·n tÝnh.

C¸c biÓu hiÖn th­ưêng gÆp:

-  §au ®Çu, mÆt, th¾t l­ưng vïng khung chËu, vïng thËn...

-   XuÊt hiÖn liªn quan ®Õn Stress. §· kh¸m vµ ®iÒu trÞ nhiÒu n¬i

-   liªn quan víi l¹m dông r­îu, c¸c chÊt ma tuý kh¸c.

Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n rèi lo¹n ®au( DSM.4)

1. §au ë mét hay nhiÒu trÝ, rÖt, næi bËt trong bÖnh c¶nh.

2. §au g©y khã chÞu, lµm gi¶m ®¸ng khn¨ng lao ®éng, ho¹t ®énghéi cña bÖnh nh©n.

3. YÕu Stress vai trß quan träng trong khëi ph¸t, møc ®é nÆngduy tri triÖu chøng ®au.

4. §au kh«ng ph¶i do bÖnh nh©n ý hay gi.

5. §au kh«ng quy cho ®ư­îc lµ do RL c¶m xóc, lo ©u, lo¹n thÇn.

D. Rèi lo¹n chøc n¨ng trÞ d¹ng c¬ thÓ

-c¸c triÖu chøngthÓ ®ư­îc cho lµ do rèi lo¹n ë mét thèng hay c¬ quan do TK trÞ kiÓm so¸t (tim m¹ch, h« hÊp, d¹ dµy, ruéttiÕt niÖu sinh dôc...)
- ë ®a bÖnh nh©n vai trß Stress rÖt.
- Tr/chøng bao gåm 2 lo¹i, thư­êng dai d¼ng vµ t¹o thµnh mét bÖnh c¶nh ®Æc trư­ng:

     + TriÖu chøng kh¸ch quan: Trèng ngùc, ra h«i, mÆt ®á, run...

     + TriÖu chøng chñ quan (kh«ng ®Æc biÖt) c¶m gi¸c ®au tho¸ng qua,  nãng r¸t, chÆt, c¶m gi¸c nÆng , trèng rçng..

- CÇn ph©n biÖt víi triÖu chøng cña RL lo ©u lan to¶ .

 

C¸c nguyªn t¾c chØ ®¹o chÈn ®o¸n (ICD – 10)

ChÈn ®o¸n quyÕt ®Þnh ®ßi hái ph¶i tÊtc¸c ®iÒu sau:

-TriÖu chøng hư­ng phÊn thÇn kinh trÞ rÖt, dai d¼ng.
-TriÖu chøng chñ quan thªm vµo.

     - C¸c triÖu chøng nµy ®ư­îc quy cho lµ do rèi lo¹n ë métquan   hoÆc thèng ®Æc hiÖu.

- BËn t©m dai d¼ng vµ ®au khæc¸c rèi lo¹n. Gi¶i thÝch cña B¸c  kh«ng kÕt qu¶.
       Kh«ng b»ng chøng RL ®¸ng cÊu tróc hoÆc chøc n¨ng cña   thèng hoÆcquan ®ư­îc nªu.

Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ
Rèi lo¹n d¹ng c¬ thÓ


1.  Stress vai trß cèt yÕu trong bÖnh nguyªn RLDCT. C¬ chÕ bÖnh sinh cña Stress lµ g©yC¨ng th¼ng c¶m xóc”. §iÒu trÞ RLDCT trư­íc hÕt ph¶i nh»m lµm: Thư­ gi·n, gi¶i to¶ c¨ng th¼ng do Stress g©y ra:
  A. LiÖu ph¸p t©m :
  - vai trß quan träng song tÝnh ®Æc thï, bnh ph¶i  ®Õn chuyªn khoa t©m thÇn.
  - Tuú thuéc lo¹i RL vµ trư­êng cña thÇy thuèc.
        + RL chuyÓn di: ¸m thÞ, LP hµnh vi, båi dư­ìng nh©n c¸ch...
        + RL c¬ thÓ ho¸, ®au, RLTK trÞ..... Gi¶i thÝch hîp , liÖu ph¸p nhËn thøc, hµnh vi, thư­ gi·n, LP t©m ®éng...
  B. C¸c thuèc gi¶m c¨ng th¼ng:
        - C¸c vitamin nhãm B, C c¸c chÊt Calcium, magnesium... 

2.  Stress t¸c ®éng th«ng qua trôc h¹ ®åituyÕn yªnthư­îng thËn, g©y RL ®iÒu tiÕt Catecholamin, Glucocorticoid... trong n·o vµ c¬ thÓ. ViÖc dïng thuèc t¸c ®éng vµo qu¸ tr×nh sinh häc nµycÇn thiÕtngµy cµng ®­ưîc quan t©m bëi v×:
- BÖnh nh©n RLDCT khuynh hư­íng chÊp nhËn ®iÒu trÞ thuèc h¬n lµ LPTL.
- BN thư­êng ®Õn víi Bs ®a khoa (h¬n lµ ®Õn víi Bs t©m  thÇn) ®iÒu trÞ thuèc trư­êng cña BS đa khoa h¬n lµ LPTL.
  - §iÒu trÞ b»ng thuèc còng hiÖu qutètthuËn lîi víi c¸c RL kÐo dµi


C¸c thuèc th­Ưêng dïng ®Ó ®iÒu trÞ RLDCT    

A. C¸c thuèc gi¶i lo ©u (Anxiolytics).
  - §· ®­ưîc dông l©uphæ biÕn nhÊt.
  - Th­ưêng chØ ®Þnh hiÖn nay: Benzodiazepine ...
  - T¸c ®éng chñ yÕu trªn GABA, Noradrenergic  trung ư­¬ng ( dÉn truyÒn liªn quan nhÊt víi c¸c ®¸p øng Stress).
  - nguy l¹m dôngg©y nghiÖn.

B. C¸c thuèc chèng trÇm c¶m ( Antidepressants).
  - RLDCT thư­êng RL trÇm c¶m kÌm theo.
  - Thư­êng dïng thuèc CTC yªn dÞu (Sedative action).
  - Thư­êng chØ ®Þnh trong c¸c rèi lo¹n ®au.
  - Thuèc CTC 3 vßng ®ư­îc dïng kh¸ phæ biÕn (Amitriptyline, Imipramin...) Song cÇn  l­ưu ý t¸c dông phô kh¸ng Cholinnergic.
  - Serotonergic antidepressant: Anafranil, SSRI.  NaSSA... Ngµy cµng ®­ưîc dông réng r·i (GithuyÕt vai trß Serotonin trong bÖnh sinh RL ®au....)

C: C¸c thuèc an thÇn kinh ( Neuroleptics)
* ATK l©u ®­ưîc coithuèc chèng Stress.
* ATK liÒu thÊp ®­ưîc xem xÐt ®Ó thay thÕ Benzodiazepine vµ thuèc chèng trÇm c¶m.
* ATK liÒu thÊp ®­ưîc thÊy hiÖu qul©m sµngÝt t¸c dông phô.
* Dogmatil (Sulpiride) ®ư­îc nghiªn cøu nhiÒu h¬n.

KÕt luËn

  - RL d¹ng c¬ thÓ kh¸ phæ biÕn, cÇn ®­ưîc l­ưu ý ph¸t hiÖn vµ ®iÒu trÞ ë chuyªn khoa t©m thÇnnhÊtthùc hµnh §a Khoa.

  - YÕu Stress vai trß quan träng hoÆc ®¸ng trong ph¸t sinh, møc ®é trÇm träng, tiÕn triÓn c¸c triÖu chøng RLDCT.

  - ViÖc chÈn ®o¸n ®óng, kÞp thêi c¸c rèi lo¹n nµy lµm cho ®iÒu trÞ hiÖu qu¶, tr¸nh ®­îc c¸c yÕu y sinh (do viÖc xÐt nghiÖm, ®iÒu trÞ như­ mét bÖnh thÓ néi khoa thÇn kinh ...) vµ tr¸nh ®Ó c¸c RL chøc n¨ng l©u ngµy trë thµnh thùc tæn.

-CÇn lư­u ý liÖu ph¸p t©m vai trß quan träng, c¸c thuèc gi¶i to¶ c¨ng th¼ng c¶m xóc (yªn dÞu, gi¶i lo ©u, chèng trÇm c¶m) ®ư­îc dông theochÕ bÖnh sinh.
- C¸c thuèc hư­íng thÇn ®iÒu trÞ c¸c rèi lo¹n kh¸c ®i kÌm, c¸c vitamin nhãm B, C c¸c kho¸ng chÊt.... thÓ xem xÐt dông tuú tõng tr­ưêng hîp thÓ .
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây